Inmiddels zijn de dagen al flink korter geworden dan in de zomer. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer een half miljoen Nederlanders last heeft van een winterdip in de donkere maanden. De mate van klachten verschilt per persoon. Door het donker raken deze mensen ontregeld. Maar hoe kom je de winterperiode het beste door en voorkom je die winterdip?
Klachten tijdens een winterdip
Tijdens de winterperiode ervaren mensen vaak klachten zoals intense vermoeidheid, slaperigheid en futloosheid. Hierdoor hebben ze minder zin in activiteiten en kampen ze de hele dag met gebrek aan energie. Gevoelens van somberheid en neerslachtigheid liggen vervolgens op de loer. Deze klachten kunnen soms maandenlang aanhouden totdat de lente begint. Er is sprake van een seizoensdip oftewel de winterdip.
Verschil winterdip en winterdepressie
Een dip en depressie in het seizoen lijken sterk op elkaar. Klachten van een winterdepressie zijn alleen erger. Waar bij een seizoensdip sprake is van het minder zin hebben in activiteiten, gaat het bij een depressie vaak samen met een vermindering van de sociale contacten.
Een toegenomen of verminderde eetlust, gevoelens van schuld of waardeloosheid en verandering van het slaappatroon zijn veelvoorkomende aanstichters van mentale en fysieke klachten. Wanneer je twee of meer winters achter elkaar dezelfde klachten ervaart, spreken we van een winterdepressie.
De biologische klok
Zorg goed voor je biologische klok, dit is goed voor je hormonen en de stofwisseling van je lichaam. Daglicht is een belangrijk onderdeel voor het voorkomen van een winterdip. Licht van buiten is dan ook belangrijker dan kunstmatig licht. Zelfs op bewolkte dagen is daglicht nog steeds sterker dan het kunstmatige licht in huis. Hoe meer je je overdag blootstelt aan licht, hoe beter je slaapt, waardoor je je fitter en energieker voelt.
Door het gebrek aan daglicht in de winter kan het lichaam te veel melatonine aanmaken. Melatonine is het slaaphormoon. Een overschot overdag leidt tot die intense vermoeidheid en slaperigheid die kenmerkend zijn voor een winterdip. Lichttherapie kan helpen bij het afbreken van het overschot aan melatonine. Hierdoor is je hormoonhuishouding beter in balans.
Daglicht is nodig voor de aanmaak van de neurotransmitter serotonine, ook wel ‘het gelukshormoon’ genoemd. Dit hormoon reguleert onder andere je stemming. Minder daglicht kan leiden tot een tekort aan serotonine, wat bijdraagt aan gevoelens van somberheid en neerslachtigheid. Vitamine D speelt hierbij ook een rol, aangezien het essentieel is voor de productie van serotonine.
Houd een vast ritme aan
Daarnaast is het voor de biologische klok belangrijk om een vast ritme aan te houden. Dit bevordert de vitaliteit in de donkere maanden. Zoek een goede slaaphouding, zet je wekker op een vaste tijd en sta op zonder te snoozen om je biologische klok te ondersteunen.
Ga echter ook op tijd naar bed. Sport overdag en doe dingen die je leuk vindt. Let op dat je niet te veel voor jezelf plant, dit kan een averechts effect hebben wanneer je niet al je plannen uit kan voeren. Je hoeft niet een winterslaap te houden, maar vertraag je tijd en pak toch ook je nodige rust tijdens de winter.
Blijf in beweging
Blijf overigens ondanks het slechtere weer en mogelijke temperatuurdalingen in beweging. Het hoeft niet een inspannende workout te zijn, maar wandelen of fietsen is al voldoende. Dus trek die wandelschoenen aan of pak die fiets en ga lekker naar buiten. Buiten zijn, in het zonlicht, is goed voor je humeur en je kwaliteit van slaap. Alles wat je doet aan bewegen, is ondersteunend aan je biologische klok.
Gezonde voeding voor de winter
Het is het hele jaar door belangrijk om gezond te eten. In de winter hebben veel mensen minder zin om te koken, waardoor ze slechter eten. Juist door gezond te blijven eten kun je je lichaam in de wintermaanden ondersteunen. In de winter kun je juist tijd nemen om te experimenteren in de keuken. Maak er een uitdaging van om voor jezelf af en toe een nieuw gerecht op tafel te zetten.
Extra vitamines slikken tegen een winterdip
In principe hoef je in de wintermaanden geen extra vitamines te slikken, tenzij er door een arts een tekort is vastgesteld. Wanneer je in verband met werk minder mogelijkheden hebt om naar buiten te gaan, kan het nuttig zijn om in de winterperiode vitamine D te nemen. In veel gevallen kan dit ondersteunen tijdens een winterdip. Boven de 50 jaar kan een arts uit voorzorg adviseren om het hele jaar extra vitamine D te slikken, omdat deze leeftijdscategorie weleens minder actief is.
Blijf sociaal
Alle voorgaande tips waren vooral voor de lichamelijke gezondheid. Naast je fysieke gezondheid moet je ook zorgen voor je mentale gezondheid. Bij een winterdip hebben mensen vaak de neiging om zich terug te trekken. In deze periode is het belangrijk om je sociale contacten juist te onderhouden. Wanneer je met iemand afspreekt, hoeft dit geen uren te duren. Even een kopje koffie samen met iemand drinken kan het gevoel van eenzaamheid wegnemen. Daarnaast kan sociaal contact klachten van somberheid verminderen.
Activiteiten die je leuk vindt
Naast het in beweging blijven kan het ook goed zijn om je te focussen op activiteiten die je leuk vindt. Deze bezigheden moeten je energie geven en je blij maken. Probeer deze activiteiten echter wel los te zien van je dagelijkse planning. In deze periode moet je niet te veel hooi op je vork nemen, anders ‘moet’ je misschien te veel wat juist als een blokkade kan werken. Het gaat uiteindelijk om de kwaliteit van de activiteiten.
Hulp bij positieve gedachten
In een neerslachtige periode zijn je gedachten sneller negatief. Het is dan ook belangrijk om te oefenen in positief denken en met compassie naar jezelf te kijken. Een dankbaarheidsdagboek of journaling kunnen helpen om je focus te verleggen naar het positieve. Kies hierin wat voor jou het beste werkt.
Of toch een depressie?
Kun je nu echt je bed niet uitkomen in de wintermaanden? Voel je je lamlendig en neerslachtig en heb je echt helemaal nergens zin in? Herken je jezelf hierin, of ken je iemand in je omgeving met deze klachten? Maak dit bespreekbaar.
In sommige gevallen gaat het alleen om een dip in de winterperiode en door te praten kan je iemand helpen uit deze dip te komen. Wanneer je ervaart dat je klachten toch veel erger zijn, zoek dan hulp bij een specialist.
Zit je vanwege andere redenen niet lekker in je vel? Zoals hoofdpijn of nekklachten? Laat je dan beoordelen door een specialist. Neem contact op voor een afspraak bij de fysiotherapeute van Fysio & Fit Heerenveen.
De oorspronkelijke blogpost werd op 4 december 2024 gepubliceerd en is op 12 november 2025 geüpdatet.